1 września 1939 roku to jedna z najtragiczniejszych dat w historii Polski. O godzinie 4:45 padły pierwsze strzały na Westerplatte. Rozpoczęła się niemiecka agresja na Polskę, a wraz z nią II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w dziejach.
Od pierwszych godzin wojny polscy żołnierze stanęli do walki w obronie Ojczyzny. Atakowane były miasta i miejscowości, a działania wojenne szybko objęły kolejne części kraju. Jednym z pierwszych symboli polskiego oporu stała się siedmiodniowa obrona Westerplatte, która do dziś pozostaje świadectwem odwagi, determinacji i poświęcenia polskich żołnierzy.
Tamten wrześniowy poranek rozpoczął czas ogromnego cierpienia i wielkich poświęceń. Miliony ludzi straciły życie, swoich najbliższych i rodzinne domy. Wojna na wiele lat odebrała poczucie bezpieczeństwa i pozostawiła ślad w historii całych pokoleń.
Dziś, 87 lat po tamtych wydarzeniach, zatrzymujemy się na chwilę, aby oddać hołd wszystkim, którzy stanęli w obronie Polski, oraz milionom ofiar II wojny światowej. Pamiętamy o żołnierzach i ludności cywilnej, o ich odwadze, cierpieniu i poświęceniu.
Rocznica wybuchu II wojny światowej jest nie tylko okazją do wspominania przeszłości. To również ważna lekcja dla kolejnych pokoleń i przypomnienie o wartości pokoju, wolności oraz ludzkiego życia.
Niech pamięć o wydarzeniach 1 września 1939 roku i ich ofiarach pozostanie żywa.
Cześć Ich Pamięci.
Pamiętamy.
1 września – rocznica wybuchu II wojny światowej
1 września 1939 roku rozpoczęła się II wojna światowa – największy i najtragiczniejszy konflikt zbrojny w dziejach ludzkości. Atak III Rzeszy na Polskę zapoczątkował blisko sześć lat wojny, okupacji, terroru i niewyobrażalnych cierpień milionów ludzi. Dla Polski był to czas walki o przetrwanie narodu i państwa, ogromnych strat ludzkich i materialnych oraz zbrodni dokonanych przez okupantów.
1 września 1939 roku – niemiecka agresja na Polskę
Nad ranem 1 września 1939 roku wojska niemieckie, bez wypowiedzenia wojny, zaatakowały Polskę. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli początku II wojny światowej stał się ostrzał Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przez niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein”.
O godzinie 4.45 rozpoczął się ostrzał polskiej placówki. Około 200 polskich żołnierzy, dowodzonych przez mjr. Henryka Sucharskiego i kpt. Franciszka Dąbrowskiego, przez siedem dni odpierało ataki znacznie silniejszego przeciwnika. Obrona Westerplatte na zawsze zapisała się w historii jako symbol żołnierskiego bohaterstwa, poświęcenia i niezłomności.
Tragicznym symbolem pierwszego dnia wojny stał się także Wieluń. Niemieckie lotnictwo przeprowadziło nad ranem serię nalotów na miasto, powodując ogromne zniszczenia i śmierć ludności cywilnej.
Walki trwały również w Gdańsku. Pracownicy Poczty Polskiej przez ponad 14 godzin bronili swojej placówki przed niemieckimi formacjami policyjnymi i SS. Po kapitulacji obrońcy zostali aresztowani, a następnie bezprawnie skazani na śmierć. Większość z nich rozstrzelano 5 października 1939 roku.
Polska walczy, Europa wypowiada wojnę
Polska była związana sojuszami z Francją i Wielką Brytanią. 3 września 1939 roku oba państwa wypowiedziały wojnę III Rzeszy. Na froncie zachodnim nie rozpoczęto jednak wówczas działań ofensywnych na skalę, która mogłaby istotnie odciążyć walczące Wojsko Polskie.
Okres ograniczonej aktywności militarnej na Zachodzie przeszedł do historii jako tzw. „dziwna wojna”. Polska musiała prowadzić nierówną walkę z przeważającymi siłami agresora.
Mimo przewagi militarnej Niemiec polscy żołnierze stawiali zaciekły opór. Do historii przeszły m.in. obrona Westerplatte, Warszawy i Helu oraz największe starcie kampanii – bitwa nad Bzurą.
17 września – agresja Związku Sowieckiego
Sytuacja Polski stała się jeszcze bardziej dramatyczna 17 września 1939 roku. Gdy Wojsko Polskie od ponad dwóch tygodni walczyło z Niemcami, od wschodu granice Rzeczypospolitej przekroczyła Armia Czerwona.
Agresja Związku Sowieckiego była konsekwencją porozumienia III Rzeszy i ZSRR oraz tajnego protokołu do paktu Ribbentrop–Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku, w którym oba totalitarne państwa dokonały podziału stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.
Polska znalazła się w sytuacji walki z dwoma agresorami.
Sowiecka okupacja wschodnich terenów Rzeczypospolitej przyniosła aresztowania, represje oraz masowe deportacje obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego.
Jedną z najbardziej tragicznych zbrodni sowieckich była zbrodnia katyńska. Wiosną 1940 roku funkcjonariusze NKWD zamordowali blisko 22 tysiące obywateli polskich – oficerów Wojska Polskiego, policjantów, funkcjonariuszy państwowych oraz przedstawicieli polskiej inteligencji.
Terror niemiecki i niszczenie polskich elit
Od pierwszych tygodni okupacji Niemcy prowadzili brutalną politykę terroru wobec ludności polskiej. Szczególnym celem stały się elity społeczne i intelektualne – nauczyciele, duchowni, urzędnicy, ziemianie, działacze społeczni i przedstawiciele świata nauki.
W ramach Intelligenzaktion przeprowadzano masowe aresztowania i egzekucje osób uznawanych przez niemieckiego okupanta za potencjalnych przywódców polskiego społeczeństwa.
Jednym z symboli tej polityki stała się Sonderaktion Krakau. 6 listopada 1939 roku Niemcy podstępnie aresztowali profesorów i pracowników krakowskich uczelni, przede wszystkim Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Górniczej. Wielu spośród zatrzymanych zostało następnie wywiezionych do niemieckich obozów koncentracyjnych.
Celem okupanta było nie tylko militarne pokonanie Polski, ale również pozbawienie społeczeństwa jego elit i możliwości odbudowania niezależnego życia państwowego.
Niemiecki system okupacyjny i obozy
Lata okupacji przyniosły masowe egzekucje, łapanki, wysiedlenia, więzienia, deportacje oraz przymusową pracę.
Na okupowanych ziemiach polskich Niemcy stworzyli sieć więzień, obozów koncentracyjnych oraz ośrodków zagłady. Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Sobibór, Bełżec, Pustków czy Majdanek stały się symbolami niemieckiego systemu terroru i masowego ludobójstwa.
Auschwitz, utworzony początkowo jako niemiecki obóz koncentracyjny dla polskich więźniów, został następnie rozbudowany i stał się największym niemieckim nazistowskim obozem koncentracyjnym i ośrodkiem zagłady. Głównymi ofiarami prowadzonej przez III Rzeszę Zagłady byli europejscy Żydzi.
Wysiedlenia i tragedia Zamojszczyzny
Szczególnie dramatycznym przykładem niemieckiej polityki okupacyjnej były wydarzenia na Zamojszczyźnie.
W latach 1942–1943 Niemcy rozpoczęli tam zakrojoną na szeroką skalę akcję wysiedleńczą i kolonizacyjną. Polskie rodziny wypędzano z gospodarstw i domów, aby na ich miejscu osiedlać ludność niemiecką.
Wysiedlenia objęły około 110 tysięcy osób, w tym około 30 tysięcy dzieci. Najmłodsi byli rozdzielani z rodzicami, trafiali do obozów, a część dzieci uznanych przez Niemców za nadające się do germanizacji wywożono w głąb III Rzeszy.
Los „Dzieci Zamojszczyzny” pozostaje jednym z najbardziej przejmujących symboli cierpienia polskich rodzin podczas okupacji.
Warszawa – miasto skazane na zagładę
Warszawa stała się jednym z największych symboli polskiego oporu i wojennych zniszczeń.
Stolica była intensywnie bombardowana już podczas kampanii wrześniowej. Mieszkańcy i żołnierze bronili miasta do 28 września 1939 roku.
W kolejnych latach Warszawa była miejscem niemieckiego terroru, masowych egzekucji oraz Zagłady ludności żydowskiej. W 1943 roku doszło do powstania w getcie warszawskim, a rok później – 1 sierpnia 1944 roku – wybuchło Powstanie Warszawskie.
Przez 63 dni powstańcy oraz ludność cywilna stolicy walczyli z niemieckim okupantem. Po upadku powstania Niemcy wypędzili mieszkańców i rozpoczęli systematyczne niszczenie Warszawy.
Do końca wojny ogromna część zabudowy miasta została zniszczona. Zagładzie uległy domy, kościoły, pałace, biblioteki, archiwa i bezcenne zabytki polskiej kultury.
Zbrodnie na Wołyniu i w Galicji Wschodniej
II wojna światowa przyniosła także tragedię polskiej ludności zamieszkującej Wołyń i Galicję Wschodnią.
W latach 1943–1944 oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz związane z nimi struktury ukraińskich nacjonalistów przeprowadziły masowe mordy na polskiej ludności cywilnej. Celem działań było usunięcie Polaków z terenów uznawanych przez ukraińskich nacjonalistów za przyszłe ziemie państwa ukraińskiego.
Ofiarami były całe rodziny – kobiety, dzieci i osoby starsze. Ginęli również Ukraińcy, którzy sprzeciwiali się zbrodniom lub udzielali pomocy swoim polskim sąsiadom.
Tragedia Wołynia i Galicji Wschodniej pozostaje jedną z najboleśniejszych kart historii stosunków polsko-ukraińskich.
Polska i decyzje wielkich mocarstw
Wraz ze zmianą sytuacji na frontach II wojny światowej przyszłość Polski coraz bardziej zależała od decyzji podejmowanych przez przywódców największych państw koalicji antyhitlerowskiej.
Podczas konferencji w Teheranie w 1943 roku oraz Jałcie w 1945 roku podejmowano kluczowe ustalenia dotyczące powojennego ładu w Europie, w tym przyszłych granic i sytuacji politycznej Polski.
Wschodnie tereny przedwojennej Rzeczypospolitej znalazły się w granicach Związku Sowieckiego, natomiast Polska otrzymała ziemie na zachodzie i północy należące wcześniej do Niemiec.
Jeszcze bardziej dotkliwe były konsekwencje polityczne. Polska znalazła się w sowieckiej strefie wpływów, a w kraju został ustanowiony system komunistyczny zależny od ZSRR.
Represje po zakończeniu wojny
Rok 1945 przyniósł koniec niemieckiej okupacji, lecz nie oznaczał dla Polski odzyskania pełnej suwerenności.
Żołnierze Armii Krajowej, członkowie podziemia niepodległościowego oraz osoby sprzeciwiające się narzuconej władzy komunistycznej były poddawane represjom.
Dochodziło do aresztowań, brutalnych przesłuchań, procesów politycznych i egzekucji. Część żołnierzy polskiego podziemia została również wywieziona do sowieckich łagrów.
Polska na kolejne dziesięciolecia znalazła się w politycznej i militarnej strefie wpływów Związku Sowieckiego.
Ogromne straty Polski
Bilans II wojny światowej był dla Polski tragiczny.
W wyniku niemieckiej i sowieckiej okupacji, działań wojennych, Zagłady, egzekucji, deportacji i innych represji życie straciły miliony obywateli przedwojennej Rzeczypospolitej.
Wśród ofiar znajdowali się Polacy, polscy Żydzi oraz obywatele II Rzeczypospolitej innych narodowości. Zagłada niemal całkowicie zniszczyła wielowiekową społeczność żydowską zamieszkującą ziemie polskie.
Miliony ludzi zostały wypędzone ze swoich domów, przesiedlone, deportowane lub skierowane do pracy przymusowej.
Ogromne były również straty materialne. Zniszczono miasta i wsie, zakłady przemysłowe, infrastrukturę, szkoły, uczelnie, świątynie, biblioteki i archiwa. Polska utraciła także niezliczone dzieła sztuki oraz zabytki stanowiące część narodowego dziedzictwa.
Pamiętamy
1 września to jedna z najważniejszych dat w historii Polski i całej Europy.
Tego dnia wspominamy wszystkich żołnierzy, którzy we wrześniu 1939 roku stanęli do nierównej walki w obronie Ojczyzny. Pamiętamy o obrońcach Westerplatte, Poczty Polskiej w Gdańsku, Warszawy i wielu innych miejsc, które stały się symbolami polskiego oporu.
Pamiętamy również o milionach ofiar okupacji niemieckiej i sowieckiej – o zamordowanych, więzionych, deportowanych, wysiedlonych i zmuszonych do niewolniczej pracy. Pamiętamy o ofiarach niemieckich obozów koncentracyjnych i ośrodków zagłady, o ofiarach Holokaustu, zbrodni katyńskiej, rzezi wołyńskiej oraz wszystkich zbrodni dokonanych podczas II wojny światowej.
Pamiętamy o tych, którzy mimo terroru walczyli o wolność – na frontach wojny, w Polskim Państwie Podziemnym, Armii Krajowej i innych organizacjach konspiracyjnych, a także o zwykłych ludziach, którzy z narażeniem własnego życia pomagali potrzebującym.
Dziś, w rocznicę wybuchu II wojny światowej, oddajemy hołd Bohaterom oraz wszystkim Ofiarom tego najtragiczniejszego konfliktu w dziejach.
Cześć i chwała Bohaterom.
Wieczna pamięć Ofiarom II wojny światowej.
