Bezpieczeństwo mieszkańców – wnioski po wydarzeniach z 17 września i dalsze działania Gminy Trzebownisko
Wydarzenia z 17 września pokazały, że w sytuacji zagrożenia liczy się nie tylko samo ostrzeżenie, ale również to, jak szybko dociera potwierdzona informacja, czy instytucje wiedzą, jak postępować i czy mieszkańcy otrzymują jasny komunikat, co należy zrobić.
17 września Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało do odbiorców na terenie województw podkarpackiego i lubelskiego alert dotyczący zagrożenia atakiem z powietrza, zawierający zalecenie znalezienia bezpiecznego miejsca, stosowania się do poleceń służb i oczekiwania na kolejne komunikaty.
W związku z przebiegiem tych wydarzeń odbyło się posiedzenie Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, w którym uczestniczyli przedstawiciele Urzędu Gminy, Policji, Straży Gminnej, jednostek OSP oraz jednostek pomocniczych.
Spotkanie służyło nie tylko omówieniu tego, co wydarzyło się 17 września, ale przede wszystkim wskazaniu obszarów, które należy usprawnić na przyszłość.
Nie wszystko zależy od gminy, ale swoje zadania musimy wykonywać możliwie najlepiej
System bezpieczeństwa obejmuje wiele instytucji i szczebli administracji. Alert RCB nie jest wydawany przez gminę, a część decyzji operacyjnych dotyczących ostrzegania i alarmowania zapada poza poziomem samorządu.
Jednocześnie samorząd ma w tym systemie własne, konkretne obowiązki. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej wskazuje m.in. na zadania gmin związane z powiadamianiem, ostrzeganiem i alarmowaniem ludności oraz utrzymaniem gotowości gminnych elementów systemów służących do tych działań.
Dlatego nie chodzi o przenoszenie odpowiedzialności pomiędzy instytucjami. Chodzi o ustalenie, co możemy poprawić u siebie, co wymaga współpracy z innymi służbami, a które elementy należy wyjaśnić na poziomie właściwych instytucji.
W odniesieniu do wydarzeń z 17 września wyjaśnienia wymaga również funkcjonowanie systemu syren i różnice w sposobie alarmowania w poszczególnych miejscowościach. Do czasu uzyskania potwierdzonych informacji nie chcemy przedstawiać mieszkańcom przypuszczeń jako faktów.
Najważniejsze wnioski i kierunki działań
Po spotkaniu Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego wskazano najważniejsze obszary, nad którymi gmina będzie pracować:
— uporządkowanie obiegu informacji pomiędzy służbami, Urzędem Gminy, szkołami, przedszkolami i pozostałymi jednostkami;
— doprecyzowanie zasad działania szkół i przedszkoli w przypadku otrzymania informacji o zagrożeniu – tak, aby dyrektorzy i pracownicy wiedzieli, skąd pochodzi potwierdzona informacja, kto podejmuje określone decyzje i jakie działania należy podjąć;
— przegląd obowiązujących procedur zarządzania kryzysowego i ich dostosowywanie do nowych rodzajów zagrożeń;
— analiza funkcjonowania systemu ostrzegania i alarmowania na terenie gminy oraz zgłaszanie właściwym służbom problemów, których samorząd nie może usunąć we własnym zakresie;
— organizowanie kolejnych ćwiczeń i szkoleń, ponieważ procedura zapisana w dokumentach powinna być również sprawdzana w praktyce;
— dalsze zabezpieczanie sprzętu potrzebnego w sytuacjach kryzysowych, w tym agregatów prądotwórczych i wyposażenia pozwalającego reagować na różne rodzaje awarii oraz zagrożeń;
— zwiększanie możliwości awaryjnego zasilania obiektów i infrastruktury istotnej dla funkcjonowania gminy;
— wzmacnianie bezpieczeństwa dostaw wody, w tym poprzez inwestycje w Jasionce i Łące;
— przygotowanie na możliwe problemy z telefonią komórkową i internetem oraz analiza alternatywnych sposobów przekazywania mieszkańcom informacji;
— weryfikacja miejsc doraźnego ukrycia i zasad ich wykorzystania;
— wzmocnienie współpracy z Policją, PSP, OSP i pozostałymi służbami w zakresie wymiany informacji oraz koordynacji działań;
— przygotowywanie prostych i zrozumiałych informacji dla mieszkańców dotyczących sposobu reagowania na różne rodzaje alarmów i miejsc, w których należy szukać oficjalnych komunikatów.
— rozwijanie aplikacji „Moje Trzebownisko” jako lokalnego kanału szybkiego przekazywania mieszkańcom potwierdzonych komunikatów i ostrzeżeń.
Bezpieczeństwo dostaw wody – konkretne inwestycje
Jednym z najważniejszych elementów przygotowania gminy na sytuacje kryzysowe jest możliwość utrzymania dostaw podstawowych mediów, przede wszystkim wody.
W tym obszarze działania prowadzone są już od dłuższego czasu.
W Jasionce zakończono budowę dwóch zbiorników wody pitnej wraz z modernizacją hydroforni. Wartość inwestycji wyniosła ponad 3,87 mln zł. Jest to rozwiązanie zwiększające stabilność i bezpieczeństwo dostaw wody dla mieszkańców.
Wcześniej gmina zawarła także z MPWiK Rzeszów umowę dotyczącą hurtowej dostawy wody, tworząc dodatkową możliwość zaopatrzenia na wypadek problemów z własnym systemem.
Kolejne zadanie przygotowywane jest w Łące, gdzie trwa budowa dwóch awaryjnych, zapasowych zbiorników wody pitnej. Projekt został zgłoszony w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej jako element wzmacniania gotowości kryzysowej gminy.
Na inwestycje związane z infrastrukturą wodną i zwiększeniem bezpieczeństwa dostaw gmina pozyskała także środki z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.
To istotne, ponieważ przygotowanie na sytuację kryzysową nie może ograniczać się wyłącznie do alarmowania. Trzeba również brać pod uwagę scenariusze obejmujące awarie sieci, brak energii, problemy z wodą czy czasowe ograniczenia łączności.
Agregaty i sprzęt na różne rodzaje zagrożeń
Kolejnym kierunkiem jest zabezpieczenie odpowiedniego sprzętu.
Gmina pozyskuje i planuje dalsze wyposażenie potrzebne podczas awarii i sytuacji nadzwyczajnych, w tym agregaty prądotwórcze oraz sprzęt pozwalający utrzymywać funkcjonowanie najważniejszych obiektów i wspierać działania służb.
Nie przygotowujemy się przy tym wyłącznie na jeden konkretny scenariusz. Zagrożeniem może być zarówno sytuacja związana z bezpieczeństwem państwa, jak i długotrwały brak energii, awaria infrastruktury wodnej, ekstremalne zjawiska pogodowe, podtopienie czy inne zdarzenie wymagające szybkiego zabezpieczenia mieszkańców.
Rozwój infrastruktury i wyposażenia ochrony ludności jest również jednym z kierunków krajowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026, który obejmuje m.in. sprzęt, środki ochrony, obiekty zbiorowej ochrony, systemy łączności oraz ostrzegania i alarmowania.
W ramach działań wzmacniających potencjał ratowniczy gmina pozyskała także dofinansowanie w wysokości 1 mln zł na średni samochód ratowniczo-gaśniczy dla OSP Zaczernie.
Szczególna uwaga dla szkół i przedszkoli
Jednym z najważniejszych tematów poruszonych podczas spotkania była sytuacja placówek oświatowych.
Wydarzenia kryzysowe wywołują bardzo różne reakcje. Część osób może oczekiwać natychmiastowej ewakuacji, inni mogą uważać, że takie działanie byłoby przedwczesne. Rodzice oczekują przede wszystkim bezpieczeństwa dzieci i jasnej informacji.
Dlatego dyrektorzy szkół i przedszkoli nie mogą być pozostawieni sami z koniecznością interpretowania informacji pojawiających się w mediach czy internecie.
Potrzebny jest jeden, uporządkowany sposób przepływu informacji oraz wcześniej określone zasady działania.
Placówka powinna wiedzieć, skąd otrzymuje potwierdzony komunikat, jakie działania podejmuje w danym rodzaju zagrożenia oraz w jakich okolicznościach właściwym rozwiązaniem jest pozostanie w budynku, a kiedy decyzja właściwych służb może oznaczać konieczność ewakuacji.
Alarm nie zawsze oznacza ewakuację
To szczególnie ważne również z punktu widzenia mieszkańców.
Sam fakt otrzymania alarmu nie oznacza automatycznie, że należy natychmiast opuścić budynek, wsiąść do samochodu czy odebrać dzieci ze szkoły. Sposób postępowania zależy od rodzaju zagrożenia oraz aktualnych instrukcji przekazywanych przez właściwe służby.
Alert RCB z 17 września wskazywał na konieczność znalezienia bezpiecznego miejsca, stosowania się do poleceń służb i oczekiwania na dalsze komunikaty.
Dlatego jedną z najważniejszych zasad powinno być niepodejmowanie pochopnych działań na podstawie niesprawdzonych informacji krążących w mediach społecznościowych.
W sytuacji zagrożenia nadmierny ruch samochodowy, próby natychmiastowego przemieszczania się dużej liczby osób czy działania podejmowane bez informacji o charakterze zagrożenia mogą dodatkowo utrudniać sytuację.
Miejsca doraźnego ukrycia – trzeba mówić o nich precyzyjnie
Zgodnie z informacjami przekazanymi gminie przez Państwową Straż Pożarną zweryfikowano na terenie Gminy Trzebownisko 8 punktów, które mogą być wykorzystywane jako miejsca doraźnego ukrycia.
Trzeba jednak bardzo wyraźnie rozróżnić takie miejsca od profesjonalnych schronów.
Nie są to obiekty zapewniające ochronę przed każdym rodzajem zagrożenia. Mogą natomiast – zależnie od charakteru zdarzenia – służyć czasowemu ukryciu i ograniczać ryzyko związane np. z odłamkami szkła, gruzem lub innymi wtórnymi skutkami zdarzenia.
Osiem takich miejsc nie stanowi również rozwiązania wystarczającego dla wszystkich mieszkańców gminy.
Dlatego rozwój miejsc ochrony pozostaje jednym z elementów szerszego systemu, który musi obejmować również ostrzeganie, procedury, wyposażenie, szkolenia i wiedzę mieszkańców.
Największym problemem może być również chaos informacyjny
Ostatnie wydarzenia pokazały jeszcze jedną rzecz: ludzie reagują na alarmy bardzo różnie.
Jedni mogą je bagatelizować. Inni reagują silnym niepokojem. Jedni pytają, dlaczego nie rozpoczęto ewakuacji, inni obawiają się, że podjęcie takiej decyzji niepotrzebnie przestraszyłoby dzieci.
Nie da się budować systemu bezpieczeństwa w oparciu o każdą z tych indywidualnych reakcji.
System powinien opierać się na jasnych procedurach, sprawdzonych informacjach i możliwie przewidywalnym sposobie działania instytucji.
Dlatego rolą gminy jest także ograniczanie chaosu informacyjnego. Chcemy przekazywać informacje szybko, ale nie kosztem ich wiarygodności. Jeżeli określona informacja wymaga potwierdzenia przez właściwe służby, mieszkańcy powinni otrzymać właśnie taki komunikat, a nie przypuszczenie przedstawione jako fakt.
Procedury trzeba ćwiczyć, a nie tylko posiadać
Dokumenty i instrukcje są potrzebne, ale same w sobie nie wystarczą.
Dlatego kolejnym elementem przygotowania będą ćwiczenia oraz praktyczne sprawdzanie procedur – zarówno w urzędzie i jednostkach gminnych, jak również w placówkach, w których na co dzień przebywa wiele osób.
Ćwiczenia pozwalają sprawdzić kwestie, które trudno zauważyć podczas tworzenia dokumentów: czas przekazania informacji, dostępność osób odpowiedzialnych, problemy z łącznością, sposób działania w przypadku braku prądu czy organizację opieki nad dziećmi i osobami wymagającymi pomocy.
Każda taka próba powinna prowadzić do kolejnych poprawek.
Nie da się wyeliminować wszystkich zagrożeń. Można być na nie lepiej przygotowanym
Nie istnieje system, który pozwala samorządowi zagwarantować, że nie wystąpi awaria, klęska żywiołowa, zagrożenie militarne czy przerwa w dostawie podstawowych usług.
Można jednak zwiększać odporność gminy.
Dlatego działania podejmowane przez Gminę Trzebownisko obejmują równocześnie infrastrukturę wodną, awaryjne zasilanie, wyposażenie służb, procedury, ćwiczenia, miejsca czasowego ukrycia oraz system przekazywania informacji.
Wydarzenia z 17 września traktujemy jako doświadczenie, z którego należy wyciągnąć konkretne wnioski – również tam, gdzie ujawniły się niedoskonałości lub niejasności.
To, co zależy od gminy, będziemy usprawniać. W sprawach wymagających działania innych instytucji będziemy zwracać się o wyjaśnienia i rozwiązania.
Nie chodzi o to, aby żyć w strachu. Chodzi o to, aby być przygotowanym.
Chcemy, aby w sytuacji zagrożenia mieszkańcy wiedzieli co robić, gdzie szukać potwierdzonych informacji i komu zaufać, a służby, szkoły i jednostki gminne mogły działać według jasnych, wcześniej przygotowanych zasad.
Informacja musi docierać szybko – także przez aplikację „Moje Trzebownisko”
Jednym z ważnych elementów komunikacji z mieszkańcami jest gminna aplikacja „Moje Trzebownisko”.
W sytuacji kryzysowej liczy się czas, ale równie ważne jest to, aby przekazywana informacja była sprawdzona, krótka i zrozumiała. Aplikacja może służyć jako jeden z kanałów przekazywania mieszkańcom bieżących komunikatów, ostrzeżeń oraz informacji dotyczących sytuacji na terenie gminy.
Nie zastępuje ona alertów RCB, systemu syren ani komunikatów właściwych służb, ale może skutecznie uzupełniać system lokalnego informowania, szczególnie wtedy, gdy trzeba szybko przekazać mieszkańcom wiadomość dotyczącą konkretnej miejscowości, awarii, utrudnienia lub działania podejmowanego przez gminę.
Dlatego Gmina będzie rozwijać ten kanał komunikacji i zachęcać mieszkańców do korzystania z aplikacji „Moje Trzebownisko” oraz włączenia powiadomień.
Działania Gminy Trzebownisko obejmują równocześnie infrastrukturę wodną, awaryjne zasilanie, wyposażenie służb, procedury, ćwiczenia, miejsca czasowego ukrycia, a także rozwój aplikacji „Moje Trzebownisko” i systemu szybkiego przekazywania mieszkańcom potwierdzonych informacji.
